Rozgrzewka dla dwojga.
Jak przygotować siebie i konia do jazdy
Jazda zaczyna się, zanim włożysz nogę w strzemię.
Kilka minut uwagi przy siodłaniu, spokojna rozgrzewka konia i kilka minut ruchu dla siebie zmieniają więcej, niż się wydaje.
Pokazujemy, co o tym mówią najnowsze badania.
- Przy siodłaniu koń dużo mówi. Odwracanie głowy do popręgu, machanie ogonem i próby gryzienia mogą wiązać się z bólem albo źle dopasowanym siodłem, a większość właścicieli tych sygnałów nie zauważa.
- Dobrze dopasowane siodło to rzadkość. W szwajcarskim badaniu tylko co dziesiąte siodło nie miało żadnego problemu z dopasowaniem.
- Rozgrzewka podnosi temperaturę mięśni i przygotowuje konia do pracy. Jeźdźcy najczęściej rozgrzewają konie 10-20 minut, w dużej części w stępie.
- Twoja asymetria i napięcie przenoszą się na konia. Regularne ćwiczenia poza siodłem poprawiły równowagę jeźdźców i rozkład nacisku na grzbiecie konia.
- Koń reaguje na Twoją mowę ciała. Spokojne, przewidywalne ruchy przy siodłaniu to też część rozgrzewki.
O rozgrzewce konia mówi się dużo, o rozgrzewce jeźdźca prawie wcale. A przecież na jazdę wychodzi para: koń, który niesie, i człowiek, który siedzi na jego grzbiecie i cały czas na niego wpływa.
Zebraliśmy badania z ostatnich lat i ułożyliśmy z nich prosty plan: co sprawdzić przy koniu, zanim wsiądziesz, jak rozgrzać jego i siebie i na co patrzeć w pierwszych minutach jazdy. Na końcu znajdziesz listę do zapamiętania.
Siodłanie to pierwszy test
W badaniu 193 koni sportowych i rekreacyjnych z 11 stajni obserwowano, jak zachowują się przy zakładaniu ogłowia i siodła, dopinaniu popręgu i wsiadaniu. Najwięcej działo się przy popręgu: 40% koni odwracało wtedy głowę w jego stronę, 34% machało ogonem, 21% niespokojnie przestępowało, a 15% próbowało ugryźć. Uszy położone do tyłu i intensywne, nieruchome spojrzenie widziano u ponad połowy koni na każdym etapie[1].
To nie jest kwestia charakteru. Te same konie dokładnie zbadano. Koń z umiarkowaną albo wyraźną kulawizną pokazywał przy siodłaniu nietypowe zachowania 1,4 raza częściej niż koń, który nie kulał. Ból mięśni wzdłuż kręgosłupa i zbyt ciasna przednia część siodła szły w parze z większą liczbą takich zachowań przy siodłaniu, a gorzej dopasowane siodło z większą ich liczbą przy wsiadaniu[2].
właścicieli uważało, że ich koń zachowuje się nietypowo przy siodłaniu albo wsiadaniu. Większość nie wiedziała, że jej koń pokazuje takie zachowania, choć lekarz weterynarii je widział[3].Dyson i wsp., Equine Veterinary Education, 2022
Jeśli koń przy siodłaniu za każdym razem odwraca głowę do popręgu, kładzie uszy albo próbuje gryźć, nie karz go. Zapisz, kiedy to się dzieje, i pokaż lekarzowi weterynarii albo fizjoterapeucie. W badaniach takie zachowania szły w parze z bólem i źle dopasowanym siodłem[2].
Siodło, popręg i wsiadanie
Siodło. W szwajcarskim badaniu tylko 10% siodeł nie miało żadnego z ocenianych problemów z dopasowaniem. U 15% koni nacisk pod siodłem przekraczał wartości uznawane za istotne klinicznie, a ból grzbietu wiązał się z niektórymi problemami dopasowania[4].
Siodło dopasowuje się do konia, który stoi. Tymczasem w stępie i w kłusie grzbiet konia jest bardziej płaski niż w staniu, a tuż przed siodłem pracuje bardzo ruchomy kłąb[5]. Siodło, które dobrze leży na stojącym koniu, może więc uciskać w ruchu. Dlatego warto, żeby specjalista sprawdzał dopasowanie także podczas jazdy.
Popręg. W badaniu z matą naciskową mocniej dopięty popręg (16 kg siły zamiast 8 kg) przesuwał nacisk siodła do przodu, w stronę kłębu. Kształt popręgu, prosty czy anatomiczny, nie miał znaczenia. Autorzy piszą, że taki nacisk może sprzyjać bólowi w przedniej części grzbietu[6]. W praktyce: dopinaj popręg stopniowo, w kilku krokach, i tylko tak mocno, jak trzeba.
Wsiadanie. Przy wsiadaniu z ziemi siła i nacisk siodła na grzbiet, w przeliczeniu na masę jeźdźca, były większe niż przy wsiadaniu z podestu o wysokości 35 cm. Największy nacisk prawie zawsze, w 97% prób, przypadał na prawą stronę kłębu[7]. To badanie sprzed kilkunastu lat, ale nowszego pomiaru nie ma. Podest to najprostsza rzecz, którą możesz zrobić dla grzbietu konia.
Rozgrzewka konia: stęp to nie strata czasu
Przegląd 23 badań o rozgrzewce koni wyścigowych i sportowych pokazał, że rozgrzewka poprawia wydolność tlenową i podnosi temperaturę krwi i mięśni, niezależnie od tego, jak jest intensywna. Jeźdźcy cenią ją także za to, że koń lepiej reaguje na pomoce. Dłuższa albo mocniejsza rozgrzewka nie dawała jednak lepszych wyników na zawodach, a jasnych wytycznych dla poszczególnych dyscyplin wciąż brakuje[8].
Ile to trwa w praktyce? W ankiecie wśród europejskich jeźdźców ujeżdżeniowych i skokowych większość rozgrzewała konie 10-20 minut. W ujeżdżeniu głównym chodem rozgrzewki był stęp, w skokach kłus. Za rozgrzanego jeźdźcy uznawali konia, który reaguje na pomoce, jest elastyczny i rozluźniony[9]. Gdy jeźdźców poproszono o nagranie rozgrzewek w domu, trwały one średnio 24 minuty, a najwięcej czasu, około połowy, zajmował stęp[10].
nagranych rozgrzewek jeźdźcy opisali potem zgodnie z tym, co było na nagraniu. Większość zapamiętała swoją rozgrzewkę inaczej, niż wyglądała naprawdę[10].Chatel i Williams, International Journal of Equine Science, 2024
Koń rekreacyjny rozgrzewa się inaczej niż sportowy. W polskim badaniu temperatura nóg rosła tym bardziej, im dłużej trwała rozgrzewka w stępie i kłusie. U koni skokowych efekt pojawiał się jednak szybciej i utrzymywał dłużej niż u koni rekreacyjnych, nawet do 30 minut po rozgrzewce[11]. Jeśli Twój koń pracuje rzadziej albo spokojniej, nie skracaj mu rozgrzewki.
- Stęp na luźnej wodzyZacznij od kilku minut swobodnego stępa, w którym koń może wyciągnąć szyję i rozluźnić grzbiet. W nagranych rozgrzewkach stęp zajmował najwięcej czasu[10].
- Kłus i duże figuryPrzejdź do spokojnego kłusa na dużych kołach i prostych liniach, ze zmianami kierunku. Ciasne wolty i zbieranie zostaw na później.
- PrzejściaKilka przejść między chodami pokaże, czy koń jest już uważny i chętnie reaguje na pomoce. Tak jeźdźcy oceniają, że koń jest gotowy do pracy[9].
- Zapisz, jak byłoPamięć zawodzi nawet doświadczonych jeźdźców[10]. Po jeździe zapisz, ile trwała rozgrzewka i jak koń się czuł. Po kilku tygodniach zobaczysz, co działa na Twojego konia.
Twoja rozgrzewka: koń czuje każde napięcie
Koń nie tylko niesie jeźdźca, ale też odczuwa każdy jego ruch. Przegląd badań nad biomechaniką jazdy opisuje, jak symetria, postawa i równowaga jeźdźca wpływają na konia. Autorzy pokazują też, że braki jeźdźca da się wykryć badaniem poza koniem i poprawić ćwiczeniami bez konia[12].
Przegląd 17 badań z lat 2000-2024 doszedł do podobnych wniosków. Prawidłowe ustawienie miednicy, kontrola tułowia i równe obciążenie obu stron szły w parze z lepszym rozkładem nacisku pod siodłem i lepszym ruchem konia. Asymetria jeźdźca dawała nierówne obciążenie grzbietu, a wielu jeźdźców nie wiedziało o swojej asymetrii. Jeźdźcy często pomijają też trening poza koniem, choć sama jazda jest dla organizmu umiarkowanym, a często dużym wysiłkiem[13].
ćwiczeń jeźdźców na siłowni, trzy razy w tygodniu, poprawiło ich równowagę w siodle. Czujniki pod siodłem pokazały bardziej równomierny nacisk na grzbiet koni[14].Zeliszewska-Duk i wsp., PLOS One, 2026
Chodzi też o Twoje plecy. W ankiecie wśród 347 portugalskich jeźdźców 61,7% miało w ostatnim roku bóle dolnej części pleców, a 63% z nich mówiło, że ból utrudnia jazdę. Ryzyko było większe u osób, które więcej godzin spędzały w siodle i codziennie pracowały w stajni[15].
Nie ma badań, które sprawdzałyby jedną konkretną rozgrzewkę jeźdźca tuż przed jazdą. Proponujemy więc proste ruchy, które przygotowują ciało do tego, czego wymaga jazda: ruchomych bioder, stabilnego tułowia, luźnych ramion i równowagi. Zajmą około 5 minut.
- Krążenie bioderStań w lekkim rozkroku, ręce na biodrach. Zrób po 10 spokojnych kółek w każdą stronę.
- Zaokrąglanie i prostowanie plecówOprzyj dłonie na udach, lekko ugnij kolana. Na zmianę zaokrąglaj i prostuj plecy, 8 razy, w rytmie oddechu.
- Krążenie ramionZrób 10 dużych kółek ramionami do tyłu. Na końcu opuść barki i wypuść powietrze.
- PrzysiadyZrób 8-10 płytkich przysiadów, plecy proste. Rozgrzewają uda i biodra przed półsiadem i anglezowaniem.
- Stanie na jednej nodzePostój po 30 sekund na każdej nodze. Zauważ, na której stronie jest trudniej. To podpowiedź, nad czym pracować także w siodle[13].
Spokój też się rozgrzewa
W badaniu pilotażowym konie silniej reagowały na zestresowanych ludzi tylko wtedy, gdy ci poruszali się swobodnie i pokazywali emocje. Gdy osoby z wysokim lękiem poruszały się spokojnie i powściągliwie, reakcje koni nie różniły się od reakcji na osoby spokojne. Autorzy wnioskują, że konie reagują nie na sam stres człowieka, tylko na mowę ciała, która mu towarzyszy[16].
To było małe badanie, przy kontakcie z ziemi, ale wniosek jest praktyczny. Przed jazdą zwolnij. Kilka spokojnych oddechów, wolniejsze ruchy przy czyszczeniu i siodłaniu oraz zostawienie telefonu w kieszeni to też część rozgrzewki, dla Was obojga.
Pierwsze minuty w siodle
Pierwsze minuty jazdy to dobry moment, żeby sprawdzić, jak koń czuje się dziś. W badaniu 1358 koni na zawodach konie, które nie kulały, zwykle szły równym rytmem i tempem, prosto i chętnie naprzód, trzymały głowę spokojnie i niosły ogon swobodnie. Uszy położone do tyłu przez co najmniej 5 sekund i intensywne, nieruchome spojrzenie wiązały się z nieprawidłowym ruchem[17].
Jeśli dziś coś jest inaczej niż zwykle, rozgrzewka jest po to, żeby to zauważyć. Lepiej skrócić jazdę albo zamienić ją na spacer w ręku, niż przejść nad tym do porządku.
Lista przed jazdą
Tabela zbiera wszystko w jednym miejscu. Możesz zrobić jej zrzut i mieć ją pod ręką w stajni.
| Co | Na co zwrócić uwagę | Dlaczego |
|---|---|---|
| Siodłanie | Odwracanie głowy do popręgu, machanie ogonem, próby gryzienia, niespokojne przestępowanie | Może wiązać się z bólem albo siodłem[1, 2] |
| Siodło | Czy specjalista sprawdzał je niedawno, także w ruchu | Tylko co dziesiąte siodło bez problemów[4], grzbiet w ruchu jest bardziej płaski[5] |
| Popręg | Dopinaj stopniowo i bez przesady | Mocno dopięty przesuwa nacisk w stronę kłębu[6] |
| Wsiadanie | Z podestu, spokojnie | Mniejszy nacisk na grzbiet niż z ziemi[7] |
| Rozgrzewka konia | 10-20 minut, zacznij od stępa, potem kłus i przejścia | Podnosi temperaturę mięśni[8], tak robi większość jeźdźców[9, 10] |
| Twoja rozgrzewka | 5 minut: biodra, plecy, ramiona, przysiady, równowaga | Asymetria jeźdźca przenosi się na konia[13] |
| Spokój | Wolniejsze, przewidywalne ruchy | Konie reagują na mowę ciała[16] |
| Pierwsze minuty | Rytm, prostość, chęć do ruchu, uszy i ogon | Tak wygląda koń, który nie kuleje[17] |
Kiedy wezwać lekarza weterynarii
- koń przy siodłaniu i dopinaniu popręgu za każdym razem pokazuje kilka sygnałów naraz, na przykład odwraca głowę, kładzie uszy, macha ogonem albo próbuje gryźć[1, 2],
- koń napina się albo odsuwa przy dotyku grzbietu lub okolicy popręgu[2],
- nagle zmieniło się to, jak koń reaguje na siodło albo na wsiadanie,
- po rozgrzewce koń nadal idzie nierówno, potyka się albo nie chce iść naprzód[17].
Najczęstsze pytania
Jak długo rozgrzewać konia przed jazdą?
Większość jeźdźców rozgrzewa konie 10-20 minut[9], a nagrane rozgrzewki trwały średnio 24 minuty, w dużej części w stępie[10]. Konie rekreacyjne rozgrzewały się wolniej niż sportowe[11], więc nie warto im tej rozgrzewki skracać.
Dlaczego koń odwraca głowę przy dopinaniu popręgu?
Robiło tak 40% koni w badaniu 193 koni[1]. Takie zachowania przy siodłaniu wiązały się z bólem mięśni grzbietu, kulawizną i dopasowaniem siodła[2], więc warto to sprawdzić, a nie zrzucać na charakter.
Czy lepiej wsiadać z ziemi, czy z podestu?
Z podestu. Przy wsiadaniu z ziemi siła i nacisk siodła na grzbiet konia były większe, a najwięcej nacisku przypadało na prawą stronę kłębu[7].
Czy jeździec też powinien się rozgrzewać?
Tak. Asymetria i napięcie jeźdźca przenoszą się na konia[12, 13], a regularne ćwiczenia poza siodłem poprawiły równowagę jeźdźców i rozkład nacisku pod siodłem[14].
Czy koń czuje mój stres?
W badaniu pilotażowym konie reagowały nie na sam stres człowieka, tylko na mowę ciała, która mu towarzyszyła. Spokojne, powściągliwe ruchy zmniejszały tę reakcję[16].
Źródła naukowe
Każdą publikację sprawdziliśmy w bazach Crossref i PubMed. Numery w tekście prowadzą do listy, a linki DOI do oryginalnych artykułów.
- Dyson S, Bondi A, Routh J, Pollard D, Preston T, McConnell C i in. An investigation of behaviour during tacking-up and mounting in ridden sports and leisure horses. Equine Veterinary Education. 2022;34(6). doi.org/10.1111/eve.13432
- Dyson S, Bondi A, Routh J, Pollard D. An investigation into the relationship between equine behaviour when tacked-up and mounted and epaxial muscle hypertonicity or pain, girth region hypersensitivity, saddle-fit, rider position and balance, and lameness. Equine Veterinary Education. 2022;34(6). doi.org/10.1111/eve.13440
- Dyson S, Bondi A, Routh J, Pollard D, Preston T, McConnell C i in. Do owners recognise abnormal equine behaviour when tacking-up and mounting? A comparison between responses to a questionnaire and real-time observations. Equine Veterinary Education. 2022;34(9). doi.org/10.1111/eve.13471
- Dittmann MT, Arpagaus S, Hungerbühler V, Weishaupt MA, Latif SN. “Feel the Force” - Prevalence of Subjectively Assessed Saddle Fit Problems in Swiss Riding Horses and Their Association With Saddle Pressure Measurements and Back Pain. Journal of Equine Veterinary Science. 2021;99:103388. doi.org/10.1016/j.jevs.2021.103388
- Smirnova KP, Frill MA, Warner SE, Cheney JA. Shape change in the saddle region of the equine back during trot and walk. Journal of the Royal Society Interface. 2024;21(215):20230644. doi.org/10.1098/rsif.2023.0644
- Marlin D, Randell O, Mayhew E, Blake R. The Effect of Girth Design and Girth Tension on Saddle-Horse Pressures and Forelimb Stride Kinematics in Rising Trot. Animals. 2025;15(17):2540. doi.org/10.3390/ani15172540
- Geutjens CA, Clayton HM, Kaiser LJ. Forces and pressures beneath the saddle during mounting from the ground and from a raised mounting platform. The Veterinary Journal. 2008;175(3):332-337. doi.org/10.1016/j.tvjl.2007.03.025
- Frippiat T, Votion DM. Warm-Up Strategies and Effects on Performance in Racing Horses and Sport Horses Competing in Olympic Disciplines. Animals. 2024;14(6):945. doi.org/10.3390/ani14060945
- Chatel M, Williams J. What’s in a warm-up? A preliminary investigation of how European dressage riders and show jumpers warm-up their horses for training and at competition. Comparative Exercise Physiology. 2021;17(2):99-108. doi.org/10.3920/cep200035
- Chatel M, Williams JM. A Preliminary Study on Amateur French Show Jumper and Dressage Riders: Can Riders Accurately Recall the Duration and Content of Their Warm-Up Routines? International Journal of Equine Science. 2024;3(1):1-11. doi.org/10.64292/ijes.92
- Janczarek I, Kędzierski W, Tkaczyk E, Kaczmarek B, Łuszczyński J, Mucha K. Thermographic Analysis of the Metacarpal and Metatarsal Areas in Jumping Sport Horses and Leisure Horses in Response to Warm-Up Duration. Animals. 2021;11(7):2022. doi.org/10.3390/ani11072022
- Clayton HM, MacKechnie-Guire R, Hobbs SJ. Riders’ Effects on Horses - Biomechanical Principles with Examples from the Literature. Animals. 2023;13(24):3854. doi.org/10.3390/ani13243854
- Balog O, Havanecz K, Csányi T, Ökrös C, Tóth L, Berki T. A narrative review of factors influencing rider performance and horse welfare in equestrian activities. Frontiers in Sports and Active Living. 2026;7:1744918. doi.org/10.3389/fspor.2025.1744918
- Zeliszewska-Duk P, Skowerska-Wiśniewska A, Wilk I, Nowicka B, Duk M, Strzelec K. Influence of riders’ physical activity on improving seat balance in the context of horse welfare - A pilot study. PLOS One. 2026;21(4):e0344969. doi.org/10.1371/journal.pone.0344969
- Duarte C, Santos R, Fernandes O, Raimundo A. Prevalence of Lower Back Pain in Portuguese Equestrian Riders. Sports. 2024;12(8):207. doi.org/10.3390/sports12080207
- Manolăchescu D, Tripon M, Crecan C, Tătaru M, Papuc I. Emotional contagion in human-horse interactions: A pilot study investigating the role of stress and body language in emotional transfer. Open Veterinary Journal. 2025;15(11):6050-6058. doi.org/10.5455/OVJ.2025.v15.i11.60
- Dyson S, Pollard D. Determination of Equine Behaviour in Subjectively Non-Lame Ridden Sports Horses and Comparison with Lame Sports Horses Evaluated at Competitions. Animals. 2024;14(12):1831. doi.org/10.3390/ani14121831
Opublikowano . Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania przez lekarza weterynarii.
