Jak czytać konia? Spokój, odprężenie i czujność z ziemi i z siodła
Strach i złość u konia łatwo zauważyć.
Trudniej rozpoznać, że koń czuje się dobrze, odpręża się albo właśnie odpuszcza napięcie.
Pokazujemy, co o tym mówią najnowsze badania i co widać z ziemi, a co z siodła.
- Koń, który czuje się dobrze, większość czasu je, spokojnie chodzi i rozgląda się. Długie wpatrywanie się w jeden punkt i bezruch to raczej sygnał, że coś jest nie tak.
- Odprężenie i przyjemność wyglądają inaczej. Przy odpoczynku koń ma luźną dolną wargę, przy drapaniu w ulubionym miejscu wysuwa górną.
- Żucie na pusto i parsknięcie po czymś trudnym badacze łączą z powrotem do równowagi. Ziewanie jest mniej jednoznaczne.
- Z siodła widać mniej, niż się wydaje. W badaniach kulało wiele koni uznawanych za pracujące komfortowo.
- Pojedynczy sygnał mówi niewiele. Liczy się kilka sygnałów naraz, sytuacja i porównanie z tym, jak dany koń zachowuje się zwykle.
O koniach mówi się często, że „wszystko widać”. To prawda w przypadku strachu czy złości. Sygnały spokoju i odprężenia są jednak ciche i łatwo je przeoczyć, a to właśnie one mówią, czy to, co robisz z koniem, jest dla niego w porządku.
Zebraliśmy najnowsze badania o tym, jak wygląda koń, który czuje się dobrze, odpręża się, odpuszcza napięcie albo jest czujny. Osobno piszemy o tym, co widać z siodła. Na końcu znajdziesz tabelę, która pomoże to wszystko odczytać.
Dlaczego warto się tego uczyć
W badaniu, w którym członkowie grup jeździeckich oglądali sześć nagrań, większość osób rozpoznała oznaki stresu konia tylko na części filmów. Zachowania świadczące o przykrych emocjach często umykały, a nagrania z metodami naturalnymi i z jazdą bez ogłowia najczęściej brano błędnie za przyjemne dla konia[1].
Tego da się nauczyć. Uczestnicy internetowego kursu rozpoznawania stanów emocjonalnych koni mówili, że zaczęli patrzeć na całą mowę ciała, na zmysły konia i na to, jak ich własne zachowanie wpływa na konia[2].
Jest też trudność, o której warto pamiętać od początku. Przegląd 109 badań nad kontaktami koni z ludźmi zauważa, że w większości takich sytuacji zachowanie konia kieruje albo ogranicza człowiek. To może zasłaniać zarówno złe, jak i dobre sygnały. Gdy koń ma swobodę, przyjemne doświadczenia z ludźmi łączyły się z podchodzeniem, a przykre z unikaniem[3].
Spokój: koń, który czuje się bezpiecznie
Koń, który czuje się dobrze, wygląda zaskakująco zwyczajnie. Dzikie i półdzikie konie żyjące w spokojnych warunkach, bez drapieżników i z jedzeniem pod dostatkiem, większość czasu pasą się, odpoczywają, rozglądają się i powoli przechodzą z miejsca na miejsce. Badacze nazywają ten stan zadowoleniem: to przyjemna emocja o niewielkim natężeniu, której istotą jest spokój[4].
W badaniu 174 koni z ośmiu stajni czas spędzony na jedzeniu, spokojnym chodzeniu i rozglądaniu się szedł w parze ze wskaźnikami dobrego dobrostanu. Długie stanie w bezruchu, wpatrywanie się w jeden punkt i nieprzyjazne kontakty z innymi końmi szły w parze ze wskaźnikami złego[4]. Przegląd systematyczny z 2024 roku za dobre sygnały uznał jedzenie paszy objętościowej i przyjazne kontakty z innymi końmi. Za złe: wycofanie albo pobudzenie w zwykłym otoczeniu, unikanie człowieka przy obsłudze i konflikty w stadzie[5].
obserwacji w spokojnych porach dnia wystarczyło badaczom, żeby dobrze opisać „atmosferę” w stajni, czyli to, jak czują się mieszkające w niej konie[4].Hausberger i wsp., Animals, 2026
Prosty wskaźnik na co dzień to uszy przy jedzeniu siana. Konie, które więcej czasu jadły, częściej trzymały przy jedzeniu uszy do przodu. Uszy stale położone do tyłu przy jedzeniu wcześniejsze badania wiązały z przewlekłymi problemami, takimi jak dolegliwości kręgosłupa czy stereotypie[4].
Odprężenie i przyjemność to nie to samo
Odprężony, odpoczywający koń ma zwykle przymknięte oczy i luźną dolną wargę. W polskim badaniu pilotażowym u koni w czasie masażu najczęściej widziano luźną dolną wargę, a przy przymkniętych oczach konie wyglądały chwilami, jakby przysypiały. Koni było jednak tylko pięć[6]. W badaniu 32 koni wyścigowych po terapii manualnej u 78% opadała głowa, a u 63% uszy opadały na boki. Autorzy zaznaczają, że nie było pomiaru przed zabiegiem ani grupy porównawczej[7].
Przyjemność wygląda inaczej. W badaniu francuskich naukowców konie przez 11 sesji czyszczono albo łagodnie, w miejscach, które lubiły najbardziej, albo według stałej procedury. Konie czyszczone łagodnie częściej szukały kontaktu, a czyszczone według procedury częściej się odsuwały[8].
Różnicę było widać na pysku. Przy przyjemnym czyszczeniu konie miały przymknięte oczy, górną wargę wysuniętą do przodu, nieruchomą albo drgającą, szyję na średniej wysokości, a uszy skierowane do tyłu, prawie w linii nosa. Przy nieprzyjemnym: wysoko uniesioną szyję, szeroko otwarte oczy albo widoczne białko, zaciśnięte wargi i każde ucho ustawione inaczej. Rok później, przy zwykłym czyszczeniu, wyraz pyska nadal odróżniał obie grupy, choć samo zachowanie już nie[8].
Z tego badania płyną dwie praktyczne wskazówki. Po pierwsze, uszy skierowane do tyłu nie zawsze znaczą złość: przy drapaniu w ulubionym miejscu konie trzymały je właśnie tak. Po drugie, przyjemność to nie odpoczynek. Konie czyszczone łagodnie nie miały wyrazu pyska jak przy odpoczynku, z luźno zwisającą dolną wargą, tylko napięty: z uszami do tyłu i wysuniętą górną wargą[8].
Co sprawia przyjemność, zależy od konia. W badaniu 20 koni sprawdzano cztery sposoby: drapanie w kłębie, smaczne jedzenie, trening z nagrodą i towarzystwo lubianego konia. Każdy mógł działać, ale konie reagowały różnie, zależnie od swojego charakteru[9].
Czujność: rozglądanie się czy wpatrywanie
Czujność to normalna część końskiego życia, a nie zły znak sam w sobie. Liczy się jej rodzaj. Badacze odróżniają rozglądanie się, czyli ruchome przeglądanie otoczenia, od zastygłej uwagi, czyli długiego wpatrywania się w jeden punkt. Rozglądanie się wiązało się z lepszym zdrowiem i dobrostanem. Wpatrywanie się częściej widziano u koni ze wskaźnikami złego dobrostanu, na przykład ze stereotypiami albo z uszami położonymi przy jedzeniu[4].
W praktyce: koń, który podnosi głowę, kieruje uszy na hałas, a po chwili wraca do jedzenia, jest czujny i spokojny jednocześnie. Koń, który długo stoi z wysoko uniesioną głową i wpatruje się w jedno miejsce, potrzebuje Twojej uwagi. Warto sprawdzić, co go niepokoi.
Uwaga na pozorny spokój. W badaniu 59 koni użytkowych 24% miało okresy bezruchu w nietypowej postawie: z nieruchomym spojrzeniem, nieruchomą głową i nieruchomymi uszami. Takie konie słabiej reagowały na to, co dzieje się wokół, ale w trudniejszych sytuacjach reagowały silniej. Badacze nazwali tę postawę wycofaniem i porównali ją z opisami depresji u ludzi[10]. Cichy koń w kącie boksu nie zawsze więc odpoczywa.
Odpuszczanie: kiedy napięcie schodzi
Odpuszczanie to przejście od napięcia do spokoju. Najłatwiej je zobaczyć tuż po czymś trudnym: po przestraszeniu, po zabiegu, po zdjęciu siodła, po skończonym ćwiczeniu. Badania opisują kilka takich sygnałów:
- Żucie na pusto i chrapnięcie. Po nagłym przestraszeniu konie częściej żuły na pusto i wydawały charakterystyczny dźwięk nosem. Badacze łączą te zachowania z powrotem organizmu do równowagi po stresie[11].
- Parsknięcie. Częściej słychać je w przyjemnych sytuacjach, na przykład przy jedzeniu na pastwisku, i u koni z mniejszą liczbą oznak przewlekłego stresu[12].
- Mruganie. W stresujących sytuacjach konie rzadziej mrugały pełnym mrugnięciem, a przy wstrzymanym karmieniu częściej drgała im powieka[13]. Powrót do zwykłego, spokojnego mrugania może więc znaczyć, że napięcie mija.
- Opuszczona głowa i uszy na boki. Po terapii manualnej te oznaki widziano u większości koni[7].
Dlatego po czymś trudnym warto dać koniowi chwilę, zanim przejdziesz do następnej czynności. Wtedy łatwiej zauważyć, czy napięcie schodzi.
Ziewanie, oblizywanie, żucie: liczy się to, co było przed
Te zachowania często przedstawia się jako pewne oznaki rozluźnienia. Badania pokazują, że sprawa jest bardziej złożona.
Ziewanie. U koni domowych i koni Przewalskiego żyjących na dużych wybiegach ziewanie wiązało się z intensywnymi sytuacjami w grupie: u koni Przewalskiego z agresją, u domowych z przyjaznymi kontaktami. Autorzy przypuszczają, że liczy się siła przeżycia, a nie to, czy było przyjemne, i że ziewanie może pomagać rozładować napięcie[14]. U koni ze stereotypiami ziewanie nasilało się w tych samych porach co stereotypie i szło z nimi w parze[15]. Ziewanie bywa też zaraźliwe: w stadzie klaczy na pastwisku konie częściej odpowiadały ziewnięciem na ziewnięcie tych, z którymi łączyła je dobra relacja[16].
Oblizywanie i żucie. Po przestraszeniu wiązały się z powrotem do równowagi[11], a po terapii manualnej widziano je u wszystkich koni w badaniu[7]. Skoro jednak pojawiają się po stresie, to znaczy, że wcześniej coś konia stresowało. Najwięcej mówi więc to, co działo się tuż przed: zdjęcie ogłowia, koniec zabiegu, a może coś, co dopiero się zbliża.
Jeśli koń ziewa zwykle w tych samych porach, w których pojawiają się u niego stereotypie, na przykład łykawość albo tkanie, to raczej znak napięcia niż odprężenia. U koni ze stereotypiami ziewanie nasilało się właśnie w tych samych porach co stereotypie[15].
Co widać z siodła
Z siodła widać mniej, niż się wydaje. Jeździec nie widzi pyska, oczu ani ogona, a koń pod jeźdźcem robi to, o co jest proszony, więc wiele sygnałów jest wyciszonych[3].
W badaniu 60 koni sportowych i szkolnych, uznawanych przez właścicieli za pracujące komfortowo, 73% miało niewielką kulawiznę (do 2. stopnia w 8-stopniowej skali) na co najmniej jednej nodze, a 47% nieprawidłowy galop[17]. Dlatego warto wiedzieć, jak pod jeźdźcem wygląda koń bez bólu. W badaniu 1358 koni na zawodach większość koni, które nie kulały:
- trzymała głowę spokojnie, bez ruchów w górę i w dół ani na boki,
- miała otwarte oczy, bez widocznego białka,
- trzymała cały język w pysku, a wędzidło leżało równo,
- niosła ogon prosto i swobodnie,
- szła równym rytmem i tempem, prosto, po dwóch śladach,
- ruszała galopem z właściwej nogi i sama jej nie zmieniała,
- nie potykała się i nie ciągnęła obu tylnych nóg po ziemi,
- szła chętnie naprzód, bez płoszenia się, brykania i stawania dęba[18].
Część z tych rzeczy czujesz z siodła: rytm, równe tempo, prostość, chętny ruch naprzód, właściwą nogę w galopie. Resztę, czyli pysk, oczy, uszy i ogon, najlepiej sprawdzić na nagraniu.
zachowań z etogramu bólu konia pod jeźdźcem to próg, od którego ból układu ruchu jest prawdopodobny. U koni na zawodach mediana wynosiła 4, więc pojedyncze sygnały zdarzają się także u zdrowych koni[18].Dyson i Pollard, Animals, 2024
Najwięcej mówią uszy i spojrzenie. Uszy położone do tyłu przez co najmniej 5 sekund i intensywne, nieruchome spojrzenie przez co najmniej 5 sekund wiązały się z nieprawidłowym ruchem[18]. Na uszy i oczy patrzą też obserwatorzy oceniający harmonię pary. W badaniu z urządzeniem śledzącym wzrok 30 osób ze środowiska jeździeckiego najczęściej zaczynało oglądanie pary od uszu i oczu konia. Częste wracanie do nich wzrokiem szło w parze z niższą oceną harmonii[19].
Ciekawy test na co dzień to reakcja na siodło. W badaniu 174 koni oceniano pierwszą reakcję konia, który zobaczył siodło w drzwiach: uszy do przodu i podejście uznawano za reakcję pozytywną, uszy do tyłu za negatywną. Konie z pozytywną reakcją więcej czasu spędzały na jedzeniu[4].
Sygnały konfliktu pod jeźdźcem
Machanie ogonem, rzucanie głową, położone uszy i otwieranie pyska to zachowania konfliktowe. Pojawiają się, gdy koniowi trudno poradzić sobie z dyskomfortem fizycznym albo psychicznym[6].
W polskim badaniu pilotażowym zachowań konfliktowych było średnio 32 w czasie jazdy, 12 przed nią i 2 po niej. Najczęściej konie machały ogonem. Gdy konie dostały masaż przed jazdą, pod jeźdźcem rzadziej machały ogonem, kładły uszy i otwierały pysk[6].
Pojedyncze epizody zdarzają się prawie zawsze. Na zawodach w skokach u każdego ze 120 koni widziano co najmniej jedno zachowanie konfliktowe, najczęściej potrząsanie głową, a potem machanie ogonem. Większość koni pokazała jednak tylko jeden albo dwa rodzaje takich zachowań, po kilka razy w ciągu przejazdu[20]. Liczy się więc nie to, czy koń raz machnął ogonem, tylko jak często, w jakiej sytuacji i czy to się zmienia z tygodnia na tydzień.
Odpuszczanie działa też w drugą stronę. Koń uczy się z chwili, w której nacisk znika, więc zwolnienie wodzy dokładnie wtedy, gdy koń odpowiada, mówi mu „o to chodziło”[21, 22].
Jak to odczytać
Tabela zbiera najważniejsze sygnały. Żaden z nich nie jest pewny w pojedynkę, dlatego w trzeciej kolumnie podpowiadamy, na co jeszcze zwrócić uwagę.
| Co widzisz | Co to może znaczyć | Na co jeszcze spojrzeć |
|---|---|---|
| Je, przy sianie trzyma uszy do przodu, spokojnie chodzi i się rozgląda | Spokój, zadowolenie[4] | Czy tak wygląda większość dnia |
| Przymknięte oczy, luźna dolna warga, głowa niżej | Odpoczynek, odprężenie[6, 8] | Czy koń reaguje, gdy podchodzisz |
| Przy drapaniu wysuwa górną wargę, przymyka oczy, kieruje uszy do tyłu | Przyjemność[8] | Czy sam podstawia to miejsce |
| Unosi głowę, kieruje uszy na hałas, po chwili wraca do jedzenia | Zwykła czujność[4] | Jak szybko wraca do jedzenia |
| Długo wpatruje się w jeden punkt, nieruchome uszy i głowa, obojętny na otoczenie | Wycofanie, zły dobrostan[4, 10] | Czy to nowe zachowanie |
| Żuje na pusto, parska albo chrapie po czymś trudnym | Powrót do równowagi[11, 12] | Co działo się tuż przed |
| Ziewa | Silne przeżycie, rozładowanie napięcia[14] | Czy pojawia się w tych samych porach co stereotypie[15] |
| Pod jeźdźcem macha ogonem, kładzie uszy, otwiera pysk | Konflikt, czasem ból[6, 18] | Jak często i czy to się zmienia |
| Pod jeźdźcem równy rytm, ogon niesiony swobodnie, chętnie naprzód | Typowe dla koni, które nie kuleją[18] | Nagranie z boku raz w miesiącu |
Jak ćwiczyć patrzenie
- Poznaj normę swojego koniaPopatrz na niego kilka razy po 10 minut, w spokojnych porach, kiedy nic się nie dzieje. Badaczom trzy takie obserwacje wystarczały, żeby opisać, jak czują się konie w stajni[4].
- Patrz na całośćUszy, oczy, pysk, ogon, postawa i to, co koń akurat robi. Ten sam sygnał, na przykład uszy do tyłu, może znaczyć co innego w innej sytuacji[8].
- Nagrywaj jazdęRaz w miesiącu nagraj kilka minut jazdy z boku, z tego samego miejsca. Na nagraniu zobaczysz pysk, oczy, uszy i ogon, których z siodła nie widać[18].
- Daj koniowi chwilęPo czymś trudnym poczekaj, zanim zaczniesz następną rzecz, i zobacz, czy napięcie schodzi[11].
Kiedy wezwać lekarza weterynarii
- koń coraz częściej stoi bez ruchu, z nieruchomym spojrzeniem, i przestaje interesować się otoczeniem[10],
- przy jedzeniu siana stale trzyma uszy położone do tyłu[4],
- pod siodłem pokazuje wiele sygnałów naraz, na przykład kładzie uszy, macha ogonem, otwiera pysk, potyka się albo zmienia nogę w galopie[18],
- koń za każdym razem napina się albo odsuwa przy dotyku w tym samym miejscu, na przykład na grzbiecie[23],
- nagle zmieniło się to, jak koń reaguje na siodło albo na Ciebie.
Najczęstsze pytania
Jak poznać, że koń jest odprężony?
Odprężony koń ma zwykle przymknięte oczy, luźną dolną wargę i niżej opuszczoną głowę[6, 7]. Na co dzień koń, który czuje się dobrze, większość czasu je, spokojnie chodzi i rozgląda się[4].
Czy oblizywanie się konia oznacza, że się odprężył?
Po stresie oblizywanie i żucie badacze łączą z powrotem do równowagi[11]. Oznacza to jednak, że wcześniej było napięcie, więc warto wiedzieć, co je wywołało.
Dlaczego koń ziewa?
Ziewanie wiąże się z intensywnymi sytuacjami, przyjemnymi albo nie, i może pomagać rozładować napięcie[14]. U koni ze stereotypiami szło w parze ze stereotypiami[15]. Bywa też zaraźliwe między końmi, które się lubią[16].
Czy uszy położone do tyłu zawsze oznaczają złość?
Nie. Przy drapaniu w ulubionym miejscu konie trzymały uszy do tyłu, prawie w linii nosa[8]. Pod jeźdźcem uszy do tyłu przez co najmniej 5 sekund wiązały się jednak z nieprawidłowym ruchem[18].
Co czuć z siodła, gdy koń czuje się dobrze?
Równy rytm i tempo, ruch prosto i chętnie naprzód oraz galop z właściwej nogi. Pysk, oczy, uszy i ogon lepiej sprawdzić na nagraniu[18].
Źródła naukowe
Każdą publikację sprawdziliśmy w bazach Crossref i PubMed. Numery w tekście prowadzą do listy, a linki DOI do oryginalnych artykułów.
- Bell C, Rogers S, Taylor J, Busby D. Improving the Recognition of Equine Affective States. Animals. 2019;9(12):1124. doi.org/10.3390/ani9121124
- Wells A, Hiney KM, Brady CM, Anderson KP. Enhancing equine welfare: a qualitative study on the impact of RAiSE (Recognizing Affective States in Equine) as an educational tool. Translational Animal Science. 2025;9:txaf033. doi.org/10.1093/tas/txaf033
- Hall C, Kay R. Living the good life? A systematic review of behavioural signs of affective state in the domestic horse (Equus caballus) and factors relating to quality of life. Part 2: Horse-human interactions. Animal Welfare. 2024;33:e41. doi.org/10.1017/awf.2024.41
- Hausberger M, Lerch N, Grandgeorge M. Farm Atmosphere: Calm Attention and Mobility Characterise Positive Horse Welfare. Animals. 2026;16(10):1557. doi.org/10.3390/ani16101557
- Hall C, Kay R. Living the good life? A systematic review of behavioural signs of affective state in the domestic horse (Equus caballus) and factors relating to quality of life. Part I: Fulfilment of species-specific needs. Animal Welfare. 2024;33:e40. doi.org/10.1017/awf.2024.38
- Jastrzębska E, Górecka-Bruzda A, Ogłuszka M, Lipka MS, Pawłowska A. Effect of Massage on Stress Indicators in Recreational Horses - A Pilot Study. Animals. 2025;15(6):789. doi.org/10.3390/ani15060789
- Paksoy Y, Ural K, Erdoğan H, Erdoğan S, Paşa S. Behavioral Assessment of Equine Relaxation Following Manual Therapy: A Pilot Study. Veterinary Sciences. 2025;12(9):865. doi.org/10.3390/vetsci12090865
- Lansade L, Nowak R, Lainé AL, Leterrier C, Bonneau C, Parias C i in. Facial expression and oxytocin as possible markers of positive emotions in horses. Scientific Reports. 2018;8(1):14680. doi.org/10.1038/s41598-018-32993-z
- Loftus L, Newman A, Leach M, Asher L. Exploring the induction and measurement of positive affective state in equines through a personality-centred lens. Scientific Reports. 2025;15(1):18550. doi.org/10.1038/s41598-025-98034-8
- Fureix C, Jego P, Henry S, Lansade L, Hausberger M. Towards an Ethological Animal Model of Depression? A Study on Horses. PLoS ONE. 2012;7(6):e39280. doi.org/10.1371/journal.pone.0039280
- Scopa C, Palagi E, Sighieri C, Baragli P. Physiological outcomes of calming behaviors support the resilience hypothesis in horses. Scientific Reports. 2018;8(1):17501. doi.org/10.1038/s41598-018-35561-7
- Stomp M, Leroux M, Cellier M, Henry S, Lemasson A, Hausberger M. An unexpected acoustic indicator of positive emotions in horses. PLOS ONE. 2018;13(7):e0197898. doi.org/10.1371/journal.pone.0197898
- Merkies K, Ready C, Farkas L, Hodder A. Eye Blink Rates and Eyelid Twitches as a Non-Invasive Measure of Stress in the Domestic Horse. Animals. 2019;9(8):562. doi.org/10.3390/ani9080562
- Górecka-Bruzda A, Fureix C, Ouvrard A, Bourjade M, Hausberger M. Investigating determinants of yawning in the domestic (Equus caballus) and Przewalski (Equus ferus przewalskii) horses. The Science of Nature. 2016;103(9-10):72. doi.org/10.1007/s00114-016-1395-7
- Fureix C, Gorecka-Bruzda A, Gautier E, Hausberger M. Cooccurrence of Yawning and Stereotypic Behaviour in Horses (Equus caballus). ISRN Zoology. 2011;2011:1-10. doi.org/10.5402/2011/271209
- Galotti A, Romano M, Baragli P, Palagi E. Yawning in sync: implications for social cohesion in horses. Current Zoology. 2024;71(2):137-151. doi.org/10.1093/cz/zoae052
- Dyson S, Pollard D. Application of a Ridden Horse Pain Ethogram and Its Relationship with Gait in a Convenience Sample of 60 Riding Horses. Animals. 2020;10(6):1044. doi.org/10.3390/ani10061044
- Dyson S, Pollard D. Determination of Equine Behaviour in Subjectively Non-Lame Ridden Sports Horses and Comparison with Lame Sports Horses Evaluated at Competitions. Animals. 2024;14(12):1831. doi.org/10.3390/ani14121831
- Wolframm IA, Everding M, Savulchyk V, Borssen J, Gudden DDM. From Concept to Perception: Equestrian Definitions of Harmony and Visual Attention in Horse–Rider Evaluation. Animals. 2026;16(10):1483. doi.org/10.3390/ani16101483
- Nothaft IT, Padilha FGF, Meriade GB, Leite JDS, Ferreira AMR. Conflict Behaviour Frequency During Show Jumping Competitions: A Practical Study. Animals. 2026;16(11):1620. doi.org/10.3390/ani16111620
- McLean AN, Christensen JW. The application of learning theory in horse training. Applied Animal Behaviour Science. 2017;190:18-27. doi.org/10.1016/j.applanim.2017.02.020
- Eisersiö M, Egenvall A, Yngvesson J, Hernlund E, Byström A. What is reinforced? The timing of the release of rein tension and the horse’s response latency for trot to walk transitions. Applied Animal Behaviour Science. 2025;285:106590. doi.org/10.1016/j.applanim.2025.106590
- Lesimple C, Fureix C, Biquand V, Hausberger M. Comparison of clinical examinations of back disorders and humans’ evaluation of back pain in riding school horses. BMC Veterinary Research. 2013;9(1):209. doi.org/10.1186/1746-6148-9-209
Opublikowano . Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania przez lekarza weterynarii.
